सुकलैया गाँउको ऐतिहासिक तथा सामाजिक परिचय
लेखक: शिव कुमार ढुंगेल (हेटौंडा-५, मकवानपुर)
१. भौगोलिक अवस्थिती र नामाकरण
मधेश प्रदेश अन्तर्गत बारा जिल्लाको जीतपुरसिमरा उप-महानगरपालिका वडा नं. १५ मा अवस्थित सुकलैया गाँउ प्राकृतिक र भौगोलिक दृष्टिले सुन्दर र समथर भू-भागमा अवस्थित छ। पहिले यो साविक डुमरवाना गाउँ विकास समिति वडा नं. ६ मा पर्दथ्यो।
यस गाँउको भौगोलिक सिमाना निम्नानुसार रहेको छ:
पूर्वमा: वाणगंगा नदी
पश्चिममा: बेगाई खोला
उत्तरमा: चारकोषे जंगल (हालको पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज)
दक्षिणमा: तराईको समथर खेतीयोग्य जमिन
प्राकृतिक रूपमा नदी र जंगलको काखमा रहेको यो गाँउले तराई र पहाडी जनजीवनको अनुपम मिश्रण बोकेको छ।
२. ऐतिहासिक पृष्ठभूमि: पुनर्वासको कथा
सुकलैया गाँउको व्यवस्थित वस्तीको इतिहास वि.सं. २०३४ सालबाट सुरु हुन्छ। त्यसभन्दा अघि यो क्षेत्र पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको घना चारकोषे जंगलको एउटा हिस्सा थियो।
विस्थापन र स्थानान्तरण: वि.सं. २०३४ सालमा तत्कालीन सरकारको निर्णयानुसार, मकवानपुर जिल्लाको हेटौंडा नगरपालिका वडा नं. २, ५ र ६ का भीरपाखामा बसोवास गर्ने जोखिमयुक्त परिवारहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने योजना बन्यो। सोही योजना बमोजिम ती बासिन्दाहरूलाई सट्टा भर्नाको रूपमा सुकलैयाको वन फडानी गरी बसोवास गराइयो। वि.सं. २०३५ सालमा विभिन्न जातजातिका २२ घर परिवारलाई यहाँ स्थानान्तरण गरिएसँगै यस गाँउको आधुनिक इतिहास सुरु भएको हो।
३. संस्थापक अग्रजहरू र प्रारम्भिक समाज
सुरुवातमा यो गाँउ 'एल' (L) आकारमा व्यवस्थित गरिएको थियो। वस्ती निर्माण र गाँउको सुरुवाती विकासमा योगदान पुर्याउने तत्कालीन प्रतिष्ठित व्यक्तित्वहरूमा लालदास थेवे, अष्टमान श्रेष्ठ, कृष्णकुमार नेपाल, नारायण प्रसाद शर्मा, कृष्ण बहादुर पाठक, गणेश बहादुर पोखरेल र हरिसरण दंगाल लगायतका व्यक्तित्वहरू मुख्य हुनुहुन्थ्यो।
बसाईसराईको क्रम बढ्दै जाँदा विभिन्न जिल्लाबाट यस गाँउमा आगमन भयो:
ओखलढुंगाबाट: सिद्धिराज घिमिरे
धादिङबाट: बद्रीप्रसाद खतिवडा
मनिपुर (भारत) बाट: दिलदास तामाङ, लालदास थेवे
झापाबाट: भीमप्रसाद ढुंगेल
सिन्धुपाल्चोकबाट: केदार प्रसाद सापकोटा
४. सामाजिक संरचना र धार्मिक सद्भाव
सुकलैया गाँउ एउटा सानो नेपाल जस्तै छ, जहाँ विभिन्न जातजाति र भाषाभाषीहरूको साझा बसोवास रहेको छ। यहाँ ब्राह्मण, क्षेत्री, तामाङ, दनुवार (राई), विश्वकर्मा, मिजार, परियार लगायतका समुदायहरू एकताबद्ध भएर बसेका छन्।
फरक-फरक भेषभूषा र संस्कृति भए तापनि यहाँका बासिन्दाहरूबीच प्रगाढ 'भाईचाराको सम्बन्ध' रहेको छ। चाडपर्व, विवाह र सामाजिक कार्यहरूमा सबैको उत्तिकै सहभागिता रहन्छ।
५. आर्थिक आधार: कृषि र उद्यमशीलता
यस गाँउको मुख्य आर्थिक मेरुदण्ड कृषि हो। स्थापना कालदेखि नै यहाँका बासिन्दाहरूले आफ्नो मेहनतले वनको जमिनलाई उर्वर भूमिमा परिणत गरेका छन्।
मुख्य उब्जनी: धान, मकै, गहुँ, उखु र विभिन्न प्रकारका मौसमी तरकारी तथा फलफूलहरू।
पशुपालन: आधुनिक र परम्परागत शैलीमा गाई, भैंसी, खसी, बाख्रा र बंगुर पालन गरी यहाँका कृषकहरूले राम्रो आम्दानी गरिरहेका छन्।
उत्कृष्ट कृषकहरू: गाँउको कृषि विकासमा केदार प्रसाद घिमिरे, बद्रीप्रसाद खतिवडा, दीपमान श्रेष्ठ जस्ता कृषकहरूको योगदान उल्लेखनीय रहेको छ।
कृषिका अलावा यहाँका युवाहरूको ठूलो हिस्सा बैदेशिक रोजगारीमा समेत आबद्ध छ, जसले गाउँमा विप्रेषण (Remittance) मार्फत आर्थिक समृद्धि ल्याएको छ।
६. महिला सशक्तीकरण र सामाजिक संस्थाहरू
गाँउको विकासमा महिलाहरूको सक्रियता प्रशंसनीय छ। यहाँका आमाहरू र दिदीबहिनीहरू विभिन्न आमा समूह, महिला समूह, र कृषि सहकारी संस्थाहरूमा आबद्ध भई बचत तथा ऋण परिचालन, सरसफाई र सामाजिक सचेतनाका कार्यहरूमा संलग्न हुनुहुन्छ।
७. राजनीतिक चेतना र नेतृत्व
सुकलैयाका बासिन्दाहरू विभिन्न राजनीतिक दलहरूमा आस्था राख्छन्। तर, गाँउको विकासको प्रश्नमा भने सबैले राजनीतिभन्दा माथि उठेर मन, वचन र कर्मले सहयोग गर्ने परम्परा बसालेका छन्। गाँउलाई सही दिशा निर्देश गर्न टंक प्रसाद पराजुली, नारायण प्रसाद पोखरेल, केदार प्रसाद सापकोटा, बद्री प्रसाद खतिवडा, पूर्ण बहादुर खड्का र राम प्रसाद अधिकारी जस्ता व्यक्तित्वहरूले अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ।
८. निष्कर्ष
हिजोको विकट जंगल र भीरपाखाको विस्थापनबाट सुरु भएको सुकलैया गाँउ आज एक नमूना र समृद्ध वस्तीको रूपमा विकसित हुँदैछ। अग्रजहरूको मार्गदर्शन र नयाँ पुस्ताको उत्साहले यो गाँउ जीतपुरसिमरा उप-महानगरपालिकाकै एक महत्वपूर्ण अंग बनेको छ। प्राकृतिक सौन्दर्य र सामाजिक एकताको संगम रहेको सुकलैया गाँउ आगामी दिनमा कृषि र पर्यटनका क्षेत्रमा अझ अगाडि बढ्ने निश्चित छ।
0 comments:
Post a Comment